हिउँ चितुवा गणना सुरु

कार्तिक १८, कास्की 

दुर्लभ बन्यजन्तु सूचीमा रहेको हिउँ चितुवा संरक्षणका लागि हिमालपारिको मुस्ताङबाट गणना अभियान थालिएको छ । मुस्ताङको जोमसोमस्थित भ्राप्सु, मुक्तिनाथ मन्दिर क्षेत्र, लुब्रालगायत खर्कहरूमा ९ वटा भिडियो क्यामेरा जडान गरी हिउँ चितुवा गन्न सुरु गरेको हो । कात्तिक १ देखि ७ गतेसम्म यी क्षेत्रमा क्यामेरा जडान गरी संरक्षणका लागि गणना सुरु गरिएको छ । अभिायनमा हिउँ चितुवा विशेषज्ञ करन शाह, सोम आले, प्राकृतिक स्रोत संरक्षण अधिकृत राजकुमार गुरुङलगायत सम्मिलित छन् । गैंडा, बाघको गणना थालिए पनि लोप हुँदै गएको हिउँ चितुवा अहिलेसम्म कतैबाट पनि गणना हुन सकेको थिएन । राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष, अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना, स्नोलियोपड कन्जरभेन्सी तथा डिजनीलगायत संरक्षित संस्थाको पहलमा गणना भएको हो । 

मुस्ताङका ४ हजार ४ सयदेखि ५ हजार मिटरका उचाइमा क्यामेरा ट्यापिङ गरिएको छ । गणनामा विद्यार्थीलाई जनचेतना र क्यामेरा जडानका लागि १२ लाखभन्दा बढी खर्च भएको छ ।  बुसनेल नामक अत्याधुनिक रिमोर्ट क्यामेरा जडान गरी प्रत्येकको रेखदेखका लागि दुई/दुई जना हेरालो खटाएको छ । 'संरक्षित वन्यजन्तुमा पर्ने हिउँ चितुवाको यकिन विवरण नभएको र लोप हुँदै गएकाले गणना सुरु गरेका हौं,' हिउँ चितुवाबारे अनुसन्धान गरिरहेका आलेले भने, 'अभियानले यो जन्तुको संख्यासँगै जनमानसमा संरक्षणको चेतना जागरण हुनेछ ।' क्यामरा जडान गरेको २ महिनाभित्र हिउँ चितुवाको संख्यात्मक विवरण आउने उनले बताए ।

आलेका अनुसार रेन्जर तथा विद्यार्थीलाई हिउँ चितुवा संरक्षण चेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरेपछि गणना काम थालिएको हो । यसको प्रमुख बास्ास्थानका रूपमा रहेको मुस्ताङबाट संरक्षण अभियान सुरु गरिएको आले बताउँछन् । उनले नेपालभर अनुमानित ३ देखि ५ सयसम्मको संख्यामा हिउँ चितुवा रहेकोमा अहिले बासस्थान विनाश र चोरी सिकारले घट्दै गएको बताए ।  मनाङ, मुस्ताङ, डोल्पा र गोर्खाको हिमाली भेग हिउँ चितुवा बढी मात्रमा पाइने गरेको अनुसन्धानकर्ताको अनुमान छ । २ हजार ७  सयदेखि ५ हजार ६ सय मिटर उचाइमा हिमाली क्षेत्रको भीर, पहरा, खांेच, वन र चट्टाने पहाडमा हिउँ चितुवा बस्ने गरेको छ । पछिल्लो क्रममा आहारको कमी तथा चोरी सिकारका कारण यसको संख्या घट्दै गएको छ,' एक्यापका प्राकृतिक स्रोत संरक्षण अधिकृत राजकुमार गुरुङले भने, 'गणना गरी संरक्षण नगर्ने हो भने बिस्तारै दुलर्भ जन्तु लोप भएर जानेछ ।' उनले हिउँ चितुवा पाइने अन्य जिल्लामा पनि गणना गरी संरक्षण अभियान थालिने बताए । 

साभार : ईकान्तिपुर